
Śmierć samobójcza jednej osoby może dotknąć około 135 osób, w tym członków rodziny, przyjaciół, współpracowników i innych ludzi z jej otoczenia. Dla niektórych z nich wiąże się to z długotrwałym stresem emocjonalnym, a także zwiększonym ryzykiem kryzysu zdrowia psychicznego – wynika z badań przytoczonych w raporcie „Po samobójstwie. Jakiego modelu postwencji potrzebuje Polskie Wojsko?” przygotowanym przez Wojskowy Instytut Medyczny – PIB. Jego autorzy wskazują na istotną rolę w działaniach postwencyjnych m.in. kapelanów, dowódców czy też psychologów.
– Badania amerykańskie wskazują na istotną rolę kapelanów we wspieraniu żołnierzy, zarówno w radzeniu sobie z kryzysami psychicznymi, jak też w sytuacjach na przykład śmierci samobójczej kolegi z pododdziału. Badania wyraźnie mówią, że o ile kontakt z psychologiem, szukanie pomocy specjalistycznej może prowadzić do różnych obaw związanych z ujawnianiem swojej wrażliwości i tego, jak reagujemy na kryzys w jednostce wojskowej, o tyle obecność kapelana jest traktowana jako kontakt, który jest bardziej nieformalny, gwarantuje trochę większą poufność – mówi agencji Newseria dr hab. Justyna Klingemann, prof. WIM-PIB, ekspertka Kliniki Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii Wojskowego Instytutu Medycznego – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, współautorka raportu.
Jak wynika z raportu, duchowość może być źródłem wsparcia po śmierci samobójczej żołnierza. Modlitwa, udział w rytuałach religijnych, kontakt ze wspólnotą czy rozmowa z kapelanem mogą pomagać w poszukiwaniu znaczenia i radzeniu sobie z poczuciem osamotnienia.
– Rola posługi duchowej i wsparcia w pytaniach egzystencjalnych, które bardzo często wywołuje śmierć samobójcza, będzie tutaj bardzo istotna. Kiedy pomyślimy o zdarzeniu samobójczym, to wyobrażamy sobie, że to nieuchronnie rodzi pytania o nasz własny system wartości, o to, jak my sami zareagowaliśmy w tej sytuacji, czy mogliśmy zrobić coś więcej, jaka jest nasza odpowiedzialność i wina. Te pytania naturalnie mają charakter dużo bardziej egzystencjalny i tu obecność kapelana jest kluczowa – podkreśla prof. Justyna Klingemann.
Kapelani nie zastępują jednak psychologa czy psychiatry. Ich rolą może być przede wszystkim obecność, uważne słuchanie czy udzielanie wsparcia duchowego. Kapelan, który regularnie kontaktuje się z żołnierzami i ich rodzinami, może również jako jeden z pierwszych zauważyć pogorszenie ich funkcjonowania i zachęcić do konsultacji specjalistycznej.
– Kapelan jest osobą, która w naturalny sposób pojawia się w sytuacjach związanych ze śmiercią, w związku z nabożeństwami, organizacją pogrzebu, nieformalnym kontaktem z rodziną czy też z bliskimi. Jeśli umie rozmawiać o samobójstwie, jego miejsce jest niezwykle ważne. On może udzielić wsparcia, wykorzystać różne praktyki religijne do tego, aby pomóc tę żałobę przeżyć, ale jednocześnie jest w stanie rozpoznać, kiedy ten kryzys robi się na tyle poważny, że warto zachęcić osobę przeżywającą bardzo trudne emocje do skorzystania z terapii – podkreśla ekspertka Kliniki Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii WIM-PIB.
Prewencja i postwencja samobójcza wzajemnie się uzupełniają
W świetle raportu WIM-PIB najczęściej mówi się o trzech filarach zapobiegania samobójstwom, a więc prewencji, interwencji kryzysowej oraz postwencji. W praktyce nie są to jednak trzy odrębne etapy, tylko wzajemnie przenikające się elementy jednego systemu ochrony zdrowia psychicznego.
– Kiedy mamy do czynienia ze zdarzeniem samobójczym, to ryzyko zachowań samobójczych w grupie osób dotkniętych taką śmiercią jest wyższe niż w populacji. O tym wiemy. Działania w postwencji są więc jednocześnie działaniami służącymi profilaktyce samobójstw, kryzysów psychicznych, dlatego że każdy z nas przeżywa żałobę, stratę po śmierci na bardzo różne sposoby. Jeśli na to się nałożą jakieś dodatkowe problemy i podatności, to może dojść do większego kryzysu psychicznego – tłumaczy prof. Justyna Klingemann.
Ryzyko samobójcze w wojsku ma charakter wielowymiarowy i wynika z nakładania się czynników indywidualnych, środowiskowych oraz organizacyjnych. Skuteczna prewencja nie może się ograniczać do edukacji i pracy z pojedynczym żołnierzem, ale powinna obejmować również dowódców, klimat organizacyjny, dostęp do pomocy, a także bezpieczne przechowywanie broni i innych środków, które mogą zostać wykorzystane do odebrania sobie życia. Postwencja z kolei nie jest końcem działań profilaktycznych, ale ich integralną częścią i ważnym elementem systemowego podejścia do zapobiegania samobójstwom w środowisku wojskowym – wynika z raportu WIM-PIB.
Postwencja jako wspólne zadanie całego środowiska wojskowego
Jednym z wniosków z raportu WIM-PIB jest odejście od postrzegania postwencji jako zadania wyłącznie specjalistów zdrowia psychicznego. Psychologowie i inni specjaliści są niezbędni w ocenie ryzyka, udzielaniu pomocy, kierowaniu do dalszego leczenia i koordynowaniu wsparcia, jednak nie mogą zastąpić relacji i codziennego funkcjonowania wspólnoty wojskowej. Dowódcy, bezpośredni przełożeni, współtowarzysze służby i kapelani tworzą środowisko, w którym osoba dotknięta kryzysem lub stratą może pozostać sama ze swoim doświadczeniem albo otrzymać sygnał, że może mówić i szukać pomocy.
– Oczywiście są tu niezbędne mocno i dobrze ustalone role oraz zasady, a także współpraca pomiędzy psychologami, psychiatrami a kapelanem wojskowym, żeby ufali sobie nawzajem i wiedzieli, jak kierować do siebie osoby potrzebujące pomocy. To działa w wielu siłach zbrojnych i chcielibyśmy wzmocnić rolę kapelanów wojskowych również w naszej armii – zaznacza ekspertka Kliniki Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii WIM-PIB. – Współpraca kapelana ze specjalistami zdrowia psychicznego jest niezwykle ważna i dobrze, żeby role i odpowiedzialności były tutaj jasno podzielone. Ważne jest to, aby kapelan wiedział, w którym momencie kończy się jego rola duszpasterska polegająca na udzieleniu wsparcia czy pierwszej pomocy emocjonalnej, a zaczyna się moment, kiedy pojawiające się wątpliwości warto skonsultować ze specjalistą, a być może zachęcić tę osobę do skorzystania ze specjalistycznej pomocy.
Źródło: Newseria.pl

