Źródło: materiał na licencji: Newseria.pl
Sarkazm może służyć nie(spacja)tylko przekazaniu uszczypliwości ’ dowodzą naukowcy z(spacja)uczelni INSEAD. Okazuje się, że używanie tego narzędzia w(spacja)komunikacji interpersonalnej pomaga odbiorcy przyjąć punkt widzenia nadawcy. Staje się on bardziej otwarty na to, co próbuje przekazać nadawca, nawet jeśli wywołuje to w(spacja)nim poczucie winy lub zażenowania. To odkrycie może być szczególnie cennym spostrzeżeniem dla(spacja)języka biznesu i(spacja)reklamy.(spacja)
’ Sarkazm wyraża się w(spacja)treściach, które mają przekazać zamierzone znaczenie (np. „Kto wpadł na tak koszmarny pomysł?”)(spacja) za pomocą słów o(spacja)przeciwnym znaczeniu (np. „Kto wpadł na tak świetny pomysł?”). Pełni on wiele funkcji komunikacyjnych i(spacja)społecznych, wyrażając m.in. krytykę, rozbawienie, kontrolę nad emocjami i(spacja)uprzejmość. Sarkazm lepiej zapada w(spacja)pamięć, może być także próbą wyjścia z(spacja)twarzą z(spacja)sytuacji. Na przykład pracowałam kiedyś ze współpracownikiem z(spacja)większym stażem, który na moje „Przepraszam” odpowiadał z(spacja)sarkazmem „I słusznie”, co było delikatnym, uprzejmym i(spacja)zabawnym zwróceniem uwagi na moją być może nadmierną skłonność do przepraszania. Minęło 15 lat, a ja nadal to pamiętam ’ mówi agencji Newseria Innowacje Li Huang, adiunkt w(spacja)dziedzinie zachowania organizacyjnego na INSEAD.
Badanie opublikowane w(spacja)czasopiśmie „Current Opinion in Psychology” poświęcone jest złożonej naturze sarkazmu. Naukowcy z(spacja)INSEAD chcieli sprawdzić, czy może on być czymś więcej niż tylko zabawną i(spacja)uszczypliwą uwagą, a w(spacja)szczególności to, czy pomaga on, czy wręcz przeciwnie(spacja)’ przeszkadza w(spacja)przyjmowaniu punktu widzenia nadawcy komunikatu. Zastosowali w(spacja)tym celu model teoretyczny SHARP (ang. Spiral Human Assessment Reflecting Plotter).
’ Pozwala on określić, w(spacja)jaki sposób w(spacja)pewnych sytuacjach sarkazm wpływa na zdolność do przyjęcia perspektywy innej osoby. Zgodnie z(spacja)naszym modelem sarkazm może dać odbiorcom gotowość poznawczą i(spacja)motywację do obrania punktu widzenia osoby mówiącej. Opierając się na wiedzy psychologicznej i(spacja)socjologicznej, sformułowaliśmy hipotezę, że sarkazm uruchamia dwa czynniki prowadzące do obrania perspektywy innej osoby ’ świadome przetwarzanie i(spacja)otwartość ’ wyjaśnia Li Huang.
Świadome przetwarzanie wiąże się z(spacja)wysiłkiem poznawczym, który może wpłynąć na przyjęcie perspektywy innej osoby.
’ Sarkazm często opiera się na sprzeczności między znaczeniem wypowiedzianym a zamierzonym. Ponieważ to znaczenie jest trudniejsze do przetworzenia niż jego dosłowny odpowiednik, może ono być przetwarzane przez(spacja)odbiorców bardziej świadomie, co pomaga im nabrać dystansu wobec swojej egocentrycznej perspektywy i(spacja)lepiej zrozumieć punkt widzenia osoby mówiącej. Oprócz tego, ponieważ sarkazm często wyraża dezaprobatę, może wywoływać u odbiorców poczucie winy lub zażenowanie, które, jak wykazano, również zwiększają zdolność do przyjmowania perspektywy ’(spacja)wyjaśnia współautorka badania.
Model zidentyfikował też czynniki moderujące, dotyczące nadawcy, odbiorcy i(spacja)relacji między nimi, które mogą zmniejszyć lub odwrócić ten pozytywny wpływ sarkazmu.
’ Kiedy sarkazm wyraża nadmierną krytykę wobec odbiorców, może wywoływać gniew, a nie(spacja)poczucie winy czy zażenowanie, co według badań ogranicza zdolność odbiorcy do przyjęcia punktu widzenia innej osoby. Umiejętność rozszyfrowania sarkazmu przez(spacja)odbiorcę(spacja) decyduje również o(spacja)tym, czy będzie on w(spacja)stanie przyjąć perspektywę innej osoby ’(spacja)dodaje Li Huang.
Sarkazm jest zabiegiem często wykorzystywanym w(spacja)komunikacji, również marketingowej.(spacja)
’ Badanie pozwala nam lepiej zrozumieć, co(spacja)się(spacja)dzieje z(spacja)odbiorcą sarkazmu, szczególnie jeśli chodzi o(spacja)korzyści poznawcze. Warto obejrzeć sarkastyczną reklamę Forda Explorera „tylko dla(spacja)mężczyzn”. Reklama jest zabawna, stanowi przykład szerokiego zastosowania sarkazmu i(spacja)zwraca uwagę na potrzebę dokładniejszego zbadania jego wpływu ’(spacja)wskazuje badaczka.
Reklama bardzo przypomina stylistyką inne reklamy samochodów. Zaczyna się dokładnie tak samo, ale prezentowany Ford Explorer w(spacja)wersji „tylko dla(spacja)mężczyzn” okazuje się autem pozbawionym takich elementów jak wycieraczki przednie, kierunkowskazy, lusterko wsteczne czy GPS. Sam lektor podsumowuje reklamę: „Żartujecie? Wow, czyj był ten świetny pomysł?”. Wszystkie te komponenty stanowią przykład wkładu kobiet w(spacja)rozwój samochodów i(spacja)branży motoryzacyjnej.(spacja) W ten sposób marka chciała zwrócić uwagę na często nieuświadamianą rolę kobiet w(spacja)tym sektorze, uważanym stereotypowo za typowo męski.
Naukowcy podkreślają, że warto w(spacja)kolejnych badaniach przyjrzeć się temu, w(spacja)jakich warunkach sarkazm będzie najbardziej skuteczny: czy zależy to od określonych cech odbiorcy, np. jego skłonności do czucia się winnym, czy od relacji między nadawcą a odbiorcą, np. poziomu zaufania między nimi.
